Ο Γεωργικός Τομέας και πάλι στο επίκεντρο ανάπτυξης

Ύστερα από 25 χρόνια η Παγκόσμια Τράπεζα αφιέρωσε στη γεωργία την ετήσια έκθεσή της. «Χρειαζόμαστε μια νέα πράσινη επανάσταση για τον 21ο αιώνα»: έτσι συνόψισε την κατάσταση ο Ρόμπερτ Ζέλικ, νέος επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας, στην ετήσια συνέλευσή της το περασμένο Σαββατοκύριακο. Χρειάστηκε ένα τέταρτο του αιώνα ακριβώς για να ενδιαφερθεί ξανά για τη γεωργία ο βασικός αυτός διεθνής πιστωτικός οργανισμός και να αποφασίσει να αφιερώσει την ετήσια έκθεσή για την Παγκόσμια Ανάπτυξη το 2008. στη γεωργία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, κ. Φρανσουά Μπουργκινιόν, παρουσιάζοντας την έκθεση, υπογράμμισε ότι η γεωργία επιστρέφει ξανά στην ατζέντα της Παγκόσμιας Τράπεζας, ύστερα από απουσία δύο δεκαετιών, επιβεβαιώνοντας ότι η γεωργία είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη. "Αυτό που χρειάζεται για να πυροδοτήσουμε την ανάπτυξη είναι παραγωγικότητα η οποία θα βασίζεται σε εκμεταλλεύσεις μικρών ιδιοκτητών", προσέθεσε.

Οι εκτιμήσεις του οργανισμού είναι ότι η γεωργία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στο να μειώσει τη φτώχεια και τους φτωχούς και πάντως πολύ περισσότερο από τους άλλους τομείς. «Εκτιμήσεις από διάφορες χώρες δείχνουν ότι η αύξηση του ΑΕΠ που προέρχεται από τη γεωργία είναι τουλάχιστον διπλάσιας αποτελεσματικότητας στη μείωση της φτώχειας απ' ό,τι είναι η αύξηση του ΑΕΠ που προέρχεται από άλλους τομείς». Ο Μπουργκινιόν μάλιστα εξήγησε ότι για τις πιο φτωχές χώρες, ιδιαίτερα της Αφρικής, η αποτελεσματικότητα αυτή μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη, π.χ. τετραπλάσια. Παρά την αποτελεσματικότητα αυτή, οι επενδύσεις και η βοήθεια στη γεωργία μειώνονται: «Το μερίδιο της γεωργίας στην επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια μειώθηκε έντονα κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, από το 18% το 1979 στο 3,5% το 2004». Η μείωση είναι μάλιστα τόσο μεγάλη που μεταφράστηκε ακόμη και σε απόλυτους αριθμούς, «από τα 8 δισ. δολάρια το 1984 (σταθερά δολάρια ΗΠΑ 2004) στα 3,4 δισ. δολάρια το 2004, με τη μεγαλύτερη μείωση να προέρχεται από τους πολυμερείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και ιδιαίτερα από την Παγκόσμια Τράπεζα» ομολογεί η ίδια.

Σύμφωνα με τον Μπουργκινιόν, η ιδέα που επικρατούσε παλαιότερα ήταν ότι η ανάπτυξη της οικονομίας γενικά, και όχι ειδικά στη γεωργία, θα οδηγούσε περίπου αυτομάτως και σε ανάπτυξη της γεωργίας. Τα πράγματα όμως δεν έγιναν έτσι. Ακόμη και αν είναι αλήθεια ότι από τη στιγμή που μια οικονομία μπει σε τροχιά ανάπτυξης το μερίδιο της γεωργίας τείνει να μειωθεί έναντι της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, κατά τους ερευνητές της τράπεζας αυτό προϋποθέτει ένα στάδιο όπου «η γεωργία πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο», έστω και μόνο για να μπορέσει να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της φτώχειας. Αν αυτό δεν επετεύχθη το 1982, η έκθεση το αποδίδει σε υποτίμηση αυτής της σημασίας της γεωργίας και σε υποτίμηση των πολιτικών προϋποθέσεων της ενίσχυσής της. Σήμερα, κατά την έκθεση, «οι προοπτικές είναι καλύτερες από το 1982. Οι αντιγεωργικές διευθετήσεις των μακροοικονομικών πολιτικών έχουν μειωθεί χάρη σε πλατύτερες οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Η γεωργία μπορεί να επωφεληθεί από τις μεταρρυθμίσεις της διοίκησης, από την αποκέντρωση και τις μεταρρυθμίσεις του δημόσιου τομέα αλλά χρειάζονται και μεταρρυθμίσεις ειδικά αφιερωμένες στη γεωργία για ανάπτυξη».

Η Παγκόσμια Τράπεζα τώρα επικεντρώνεται στη χάραξη μιας γεωργικής ανάπτυξης με βάση τους μικρούς γεωργούς αλλά και σε μια δημόσια (καθώς και διεθνή) επένδυση που θα ξεπεράσει τις «αποτυχίες της αγοράς». Όπως εξήγησε ο Μπουργκινιόν, οι φτωχές χώρες είναι μέρη όπου οι αγορές δεν λειτουργούν πολύ καλά και χρειάζονται βοήθεια. «Δεν λέμε ότι η γεωργία πρέπει να είναι ο κύριος μοχλός της ανάπτυξης αλλά ότι, καθώς η φτώχεια συγκεντρώνεται στις αγροτικές περιοχές των αναπτυσσομένων χωρών, θα πρέπει να ενισχύσουμε τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις για να την καταπολεμήσου

Σύμφωνα με την έκθεση, αν και το 75% των φτωχών του πλανήτη ζει σε αγροτικές περιοχές, μόλις ένα 4% της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας καταλήγει στον αγροτικό τομέα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Μάλιστα, η ίδια η Παγκόσμια Τράπεζα έχει μειώσει τη χρηματοδότησή της προς τη γεωργία κατά 20% στη διάρκεια της περιόδου 1982-2004. Οι προτεινόμενες από την Παγκόσμια Τράπεζα μέθοδοι για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα είναι η ενίσχυση των οργανώσεων παραγωγών, η προώθηση καινοτομιών και η βελτίωση της πρόσβασης των αγροτών στη χρηματοδότηση.

Επίσης, σύμφωνα με την έκθεση, η αύξηση των επενδύσεων στην αγροτική ανάπτυξη θα πρέπει να βρίσκεται στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας. Σε ό,τι αφορά στην τελευταία "έκρηξη" των βιοκαυσίμων, η Παγκόσμια Τράπεζα υποστηρίζει ότι λίγα από τα σημερινά προγράμματα είναι οικονομικά βιώσιμα, ενώ από την άλλη πολλά κρύβουν κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς κινδύνους. Ακριβώς για αυτό το λόγο, επισημαίνει η Παγκόσμια Τράπεζα στην έκθεσή της, απαιτούνται κανονισμοί και συστήματα πιστοποίησης που να διέπουν τον κλάδο της παραγωγής βιοκαυσίμων.